Cảm Nghĩ về Buổi Hội Thảo “Sử dụng AI trong việc Dạy Giáo Lý”

Đây là lần đầu tiên tôi tham dự Đại Hội Giáo Lý Toàn quốc tại Hoa Kỳ được tổ chức ở Houston, Texas. Năm nay là Đại Hội Giáo Lý XVIII vời chủ để “Từ Đau Khổ đến Hy Vọng” do Cha Cao Gia An trình bày thật hấp dẫn. Ngoài ra còn có những buổi hội thảo nhóm nhỏ như: Người Trẻ Sống Đạo Ngày Hôm Nay, Giá Trị Của Truyền thống người Việt Nam, Bí Tích Thánh Thể Trên Đường Hy Vọng, Năm Thánh, Đức Maria: Lời Xin Vâng Của Niềm Hy Vọng, Nghệ Thuật Dạy Giáo Lý, Phương Pháp Soạn Bài và Đứng Lớp…. Nhưng con thích nhất là buổi hội thảo cuối cùng dành cho tất cả tham dự viên về Sử dụng AI trong việc dạy Giáo lý vào sáng Chúa Nhật.

Để mở đầu buổi hội thảo, thầy Phạm Xuân Khôi đã trình bày về những lợi ích và nguy hiểm của sử dụng AI trong việc dạy giáo lý. Trước hết thầy nhấn mạnh rằng dạy giáo lý là truyển thụ đức tin, chứ không phải chỉ truyền thụ kiến thức, mà muốn truyền thụ đức tin thì giáo lý viên phải có đức tin trước. Nhưng có đức tin vẫn chưa đủ, mà phải có một mối liên hệ cá nhân mật thiết với Đức Kitô. Chỉ có khi nào chúng ta yêu Chúa tha thiết, chúng ta mới có thể dẫn người khác đến với Chúa được, dù bằng bất cứ phương tiện nào. AI chỉ là một phương tiện, nhưng lại là một phương tiện cần thiết để tiếp cận người trẻ hôm nay, bởi vì Hội Thánh coi thế giới kỹ thuật số như một không gian rất quan trọng cho việc Phúc Âm hoá và Dạy Giáo lý trong thời đại này.

Vì chỉ được phép trình bày 5 phút nên thầy Khôi đã chiếu một video dài 4 phút do thầy làm bằng AI để, vừa trình bày rõ ràng những ưu điểm, khuyết điểm và nguy hiểm của AI, cũng như những chỉ dẫn chính của Chỉ Nam Huấn Giáo 2020 về sử dụng AI trong việc dạy giáo lý, vừa làm một ví dụ cụ thể cho việc sử dụng AI trong các lớp giáo lý. Vì video quá ngắn và bằng tiếng Anh nên tôi không nắm bắt được hết những chi tiết. Nhưng cuối phần trình bày, thầy giới thiệu cho chúng tôi trang web giaoly.org. Trong trang web này có cả video thầy chiếu và PowerPoint với nhiều chi tiết hơn về Dạy Giáo lý trong Thời Đại AI để chúng tôi coi thêm ở nhà sau Đại Hội.  

Theo thầy Khôi thì trang web chỉ mới bắt đầu, nhưng sẽ có: (1) Các Hướng dẫn của Hội Thánh về AI và dạy giáo lý, (2) Các lớp huấn luyện giáo lý viên về căn bản Thần học, Thánh Kinh, Linh đạo, giáo lý…, nghệ thuật Biện phân khi sử dụng AI, (3) Có phần cho các giáo lý viên chia sẻ kinh nghiệm và kỹ thuật, cũng như những gì liên quan đến dạy giáo lý…. Và thầy kết luận:

• AI đem lại các cơ hội thật sự cho việc dạy giáo lý, nhưng phải sử dụng với sự thận trọng.
• Trọng tâm của việc dạy giáo lý vẫn là sự gặp gỡ, đồng hành và làm chứng của con người.
• Các giáo lý viên phải được đào tạo bài bản về giáo lý & Truyền thống của Hội Thánh.
• Các giáo lý viên phải biết về kỹ thuật số và trưởng thành về mặt tâm linh.

Sau 5 phút trình bày của thầy Khôi, thầy Lê Xuân Hy đã khai triển thêm khoảng 30 phút. Trước hết, thầy Hy nhắc lại rằng điều quan trọng nhất mà thầy Khôi nói là mối quan hệ của giáo lý viên với Chúa Giêsu và với học viên mà AI không thể thay thế được. Theo thầy Hy thì AI chỉ là phương tiện như các phương tiện khác. Có nhiều phương tiện tốt hơn AI như các bài phát ra hay tiếp xúc với thầy cô, hoặc chia sẻ kinh nghiệm sống. Khi xem một video ngắn như video thầy Khôi vừa chiếu, học viên có thể thấy hấp dẫn, nhưng sau đó không còn nhớ gì hết. Nhưng nếu có bài phát ra hay trình bày trên màn hình thì học viên có thể xem đi xem lại và hiểu thấu hơn.

Thầy Hy củng cố tư tưởng của thầy Khôi rằng sự liên hệ giữa con người là điều quan trọng nhất, mà muốn có sự liên hệ thì phải có 3 chiều kích: đầu, lòng và tay. (1) Đầu chúng ta nghĩ gì, học gì. Nếu giáo lý bị hạn chế vào đầu mà thôi thì chưa đủ. AI giúp nhiều nhất là về mặt này. (2) Lòng, đoạn đường dài nhất là đi từ đầu đến lòng, chỉ chừng 2 gang tay thôi, nhưng nhiều bài học chưa đi vào lòng một người thì chưa đủ. AI có thể gợi ý, thí dụ như thầy cô có thể hỏi AI xem sinh hoạt nào hợp với các em ở một lứa tuổi nào đó, nhưng điều đó chính xác không thì chưa biết. (3) Tay, thầy Hy nói rất chính xác, tình yêu ở hành động, mà AI thì vô tri nên không có tình yêu.

Thầy Hy kết luận rằng cách dạy chính là làm nhân chứng, tức là bắt đầu từ kinh nghiệm sống của mình, rồi tuỳ hoàn cảnh mà chia sẻ với người khác, Theo thầy thì đừng mất thì giờ vào những gì không đưa tới mục đích mà có thể làm chia trí. Thí dụ như nếu đối tượng là những người lớn thì chỉ cần một vài điều nòng cốt, với một câu truyện cụ thể từ kinh nghiệm của chính giáo lý viên, sẽ có giá trị hơn một video với nhiều hình ảnh…Tóm lại, sử dụng AI hay không tuỳ thuộc vào nhóm học viên. Với người lớn, một hình ảnh đơn sơ để minh hoạ hay hơn là một phim vẽ. Ngược lại, đối với các em nhỏ, phim vẽ dễ hiểu hơn. 

Sau đó thầy Quyên Di và một số anh chị trong Uỷ Ban Giáo Lý đã trình bày kinh nghiệm sử dụng AI của mình. Tất cả đều tích cực. Đặc biệt thầy Quyên Di chứng minh khả năng của AI trong việc sáng tác thơ Đường. Nhưng để làm đúng một bài thơ Đường, người sử dụng AI phải biết luật về thơ Đường và chỉ cho AI là nó làm sai ở chỗ nào và bắt nó sửa lại cho đến khi đúng.

Sau đó thầy Khôi đã nói những lời cuối cùng, rằng để sử dụng AI trong việc dạy giáo lý, một giáo lý viên cũng phải biết AI sai chỗ nào để chỉ cho nó viết hoặc làm lại cho đúng. Muốn như thế, giáo lý viên phải có căn bản về giáo lý, thần học, sư phạm và đặc biệt là một đời sống luôn kết hợp với Đức Kitô. Đồng thời thầy nhấn mạnh rằng các giáo lý viên cần biết AI, vì theo Chỉ Nam Huấn Giáo 2020, thì có hai thế hệ học sinh. Một thế hệ gọi là digital natives (dân bản số) và một thế hệ khác là digital immigrants (dân nhập cư số). Thầy nhấn mạnh rằng theo Thánh Ignatiô thì nếu chúng ta muốn dẫn một ai ra khỏi một nơi nào đó thì chúng ta phải vào cùng một cửa với họ rồi dẫn họ ra cửa khác. Cũng thế, muốn dạy giáo lý hay truyền giáo cho dân bản số, chúng ta phải bước vào thế giới kỹ thuật số rồi mới có thể đưa họ đến thế giới của Thiên Chúa được.

Sau Đại hội tôi vội vã vào trang web giaoly.org để coi lại những tài liệu về AI. Thầy Hy nói rất đúng, nếu không có trang web giaoly.org để coi lại thì chắc tôi chỉ nhớ được 20% cái video mà thầy Khôi chiếu trong 5 phút đầu của buổi hội thảo. Nhưng trong trang web, thầy Khôi đã đưa lên hai videos, một video bằng tiếng Anh (https://youtu.be/pwULgIc8asc) mà thầy đã chiếu trong Đại Hội và một video bằng Tiếng Việt (https://youtu.be/NXP4XQ9YN4A), cùng PowerPoint ngắn gọn của thầy cũng như 4 bài viết về AI bằng song ngữ:

1. Phúc Âm hoá và Dạy Giáo lý theo Antiqua et Nova. Antiqua et Nova trình bày việc canh tân sứ vụ Phúc Âm hoá và dạy giáo lý trong ánh sáng của cả truyền thống cổ xưa và những thách đố hiện đại. Tài liệu nhấn mạnh rằng việc dạy giáo lý phải được bén rễ sâu trong Tin Mừng và hướng đến việc đào tạo các môn đệ truyền giáo. Lấy cảm hứng từ phương pháp của Giáo Hội sơ khai và bối cảnh đương đại, tài liệu kêu gọi một cách tiếp cận năng động, đặt Chúa Kitô làm trung tâm, biết đối thoại với văn hoá, sử dụng các phương tiện hiện đại như AI, và khơi dậy sự hoán cải cá nhân. Dạy giáo lý không chỉ là việc truyền đạt giáo lý, mà còn là một lời mời gọi gặp gỡ Chúa Kitô để được biến đổi, để người tín hữu sống và loan báo Tin Mừng một cách chân thật và đầy niềm vui trong thế giới hôm nay.
2. Dạy Giáo lý và Phúc Âm Hoá trong Thời Đại Trí Tuệ Nhân Tạo (AI). Chỉ Nam Huấn Giáo xác nhận nền văn hoá kỹ thuật số là một không gian then chốt của việc Phúc Âm hoá và dạy giáo lý cho giới trẻ thời nay. AI đang thay đổi cách tiếp cận đức tin: từ chatbot trả lời thần học, thuật toán định hướng nội dung, đến hỗ trợ soạn bài, tạo đồ họa truyền giáo và tối ưu mạng xã hội. AI vừa tiết kiệm thì giờ vừa mang lại nhiều tiềm năng nhưng đòi hỏi các giáo lý viên phải khôn ngoan và thận trọng: AI chỉ là phương tiện, chứ không thay thế lương tâm, sự đồng hành cá nhân và chứng tá sống động của giáo lý viên. Cần tiếp cận AI một cách sáng tạo nhưng giữ đúng Tin Mừng và nhân phẩm, vì AI chỉ là công cụ, chứ không là một giáo lý viên hay một nhà truyền giáo.
3. Những Điều Người Xem và Người Sáng Tạo Cần Biết về Deepfake. Deepfake là công nghệ AI tạo video giả mạo rất giống khuôn mặt, giọng nói một người, có thể dùng tái tạo những hành ảnh trong quá khứ, hoặc giả mạo để gây hại như lan truyền tin giả, lừa đảo, mạo danh. Người xem cần tỉnh táo nhận biết, kiểm tra nguồn và báo cáo cho các nền tảng xã hội nếu cần về những giả tạo nguy hại. Người sáng tạo phải biết khi nào được hay không được sử dụng deedfake, phải minh bạch và không dùng sai mục đích. Các nền tảng xã hội đang tăng cường kiểm soát để bảo vệ người dùng khỏi những nội dung độc hại và sai lệch.
4. Làm Thế Nào Để Dạy Điều Hội Thánh Dạy Trong Thời Đại AI. Trong thời đại AI, dạy giáo lý đòi hỏi giáo lý viên phải trung thành với giáo huấn của Hội Thánh, chứ không dạy theo ý riêng hay xu hướng. AI có thể hỗ trợ soạn bài và cách truyền đạt, nhưng không thay thế sự hiện diện và đồng hành cá nhân của giáo lý viên. Mục tiêu của việc dạy giáo lý là dẫn người nghe đến hoán cải và hiệp thông với Chúa, dựa trên sự hiệp nhất với Hội Thánh và Huấn Quyền. Dù có sử dụng AI đi nữa, giáo lý viên vẫn cần dạy với niềm hy vọng và niềm vui, để làm chứng một cách sống động cho đức tin trong thế giới công nghệ.

Buổi hội thào đã cho tôi một cơ hội để suy nghĩ và tìm hiểu thêm về AI, nhưng trang web giaoly.org mới thực sự giúp tôi hiểu rõ hơn về cách sử dụng AI trong việc dạy giáo lý và truyền giáo.

Con cám ơn Cha Việt Hưng và Uỷ Ban Giáo Lý đã cho chúng con một cơ hội học hỏi về những phương tiện nóng hổi để dạy giáo lý. Chỉ tiếc rằng ba ngày học hỏi quá ngắn. Hy vọng Cha thêm cho chúng con vài ngày nữa trong Đại Hội sau. Con cũng hy vọng Uỷ Ban Giáo Lý sẽ có những khoá học online về AI cho chúng con vì thế giới AI quá rộng lớn và mù mờ đối với chúng con.

Hy vọng các bạn giáo lý viên khác cũng đồng ý với tôi.

M.N.K.